Projekt Riese (niem. „Olbrzym”) to kryptonim największego i najbardziej tajemniczego przedsięwzięcia budowlanego III Rzeszy, realizowanego w latach 1943–1945 w Górach Sowich oraz pod zamkiem Książ. Składa się z systemu podziemnych kompleksów, których przeznaczenie do dziś budzi wiele kontrowersji i spekulacji.Adobe Stock+11Villa Greta+11Wikipedia+11
Prace nad projektem rozpoczęto w 1943 roku, angażując do nich więźniów obozu koncentracyjnego Gross-Rosen oraz robotników przymusowych różnych narodowości. Warunki pracy były ekstremalnie trudne, a szacuje się, że w trakcie budowy zginęło około 5 000 osób. W 1944 roku nadzór nad projektem przejęła Organizacja Todt, a na jego realizację przeznaczono ogromne ilości materiałów budowlanych, w tym 28 tysięcy ton stali i cementu .
Do dziś nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jaki był cel budowy kompleksu Riese. Najczęściej pojawiające się teorie sugerują, że miał on służyć jako nowa kwatera główna Adolfa Hitlera lub jako centrum dowodzenia Wehrmachtu. Inne hipotezy mówią o planach ulokowania w podziemiach fabryk zbrojeniowych, w których produkowano by broń, w tym rakiety V1 i V2 .
Kompleks Riese składa się z kilku obiektów, z których część została udostępniona do zwiedzania:
Osówka: Najbardziej rozbudowany i najlepiej zachowany kompleks, z siecią tuneli o długości około 1,8 km. Znajdują się tu podziemne hale, szyby oraz nieukończone konstrukcje, których przeznaczenie pozostaje nieznane.
Włodarz: Największy z kompleksów, z podziemnymi korytarzami o łącznej długości ponad 3 000 metrów. Zwiedzanie obejmuje dwa poziomy podziemi oraz przepłynięcie łodzią po zalanej części tuneli.
Sztolnie Walimskie (Rzeczka): Kompleks o długości około 500 metrów, z betonowymi korytarzami i halami. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa około 60 minut.
Zamek Książ: Pod zamkiem znajdują się dwa poziomy tuneli, z których jeden jest położony 15 metrów pod dziedzińcem. W podziemiach zamku prowadzone były prace adaptacyjne, jednak ich cel pozostaje niejasny .
Zwiedzanie kompleksów Riese odbywa się wyłącznie z przewodnikiem. Ze względu na niską temperaturę (5–8°C) i dużą wilgotność panującą w podziemiach, zaleca się zabranie ciepłej odzieży i odpowiedniego obuwia. Czas zwiedzania poszczególnych kompleksów wynosi od 60 do 90 minut.
Kompleks Riese stanowi nie tylko unikalny zabytek architektury militarnej, ale również ważne miejsce pamięci o ofiarach nazistowskiego terroru. Zwiedzanie tych podziemi to nie tylko podróż w głąb historii II wojny światowej, ale także refleksja nad tragicznymi losami ludzi zmuszonych do pracy przy ich budowie.
